NIOS Courses

Secondary : Sanskrit Viyakaran (246)

0

भावविनिमयमाध्यमं हि भाषा। भाषायाः उन्नतिः समाजस्य उन्नतिं द्योतयति। समाजः उन्नतान् विविधान् भावान् प्रकटयितुम्भाषाम् व्यवहरति। यदि भाषा त्रुटिता स्यात् तर्हि भावप्रकटने काठिन्यं भवति एव। तदा भाषाकोविदाः भाषाव्यवहारकर्तारः च भाषायांपरिवर्तनं कुर्वन्ति। भाषाम् उपयोगिनीं विदधति। क्रमशः भाषायाः परिवर्तनस्य नियमाः जायन्ते। ईदृशानां भाषानियमानां संकलनमेवव्याकरणम्। प्रतिदेशं भाषा भिन्ना। प्रतिराज्यं भाषा भिन्ना। अत एव अन्यैः सह भावविनिमयः दुष्करः। एकभाषासु विद्यमानाद् उत्तमाद्वाङम्याद् अन्यभाषिका वञ्चिता भवन्ति।अयं महान् अन्तरायः वर्तते। अतः तथा काचित् महीयसी पवित्रा च भाषा ग्राह्या,सकलभाषाः यस्याः सन्ततिस्वरूपाः। संस्कृतमेव सा भाषा। सा एव भाषासमस्यानाम् एकमेव समाधानम्। संस्कृतभाषायाः सुदृढंव्याकरणमस्ति। नवीनशब्दनिर्माणसामर्थ्यमपि अस्ति। दशसहस्रवर्षपूर्वतनं ग्रन्थम् वयम् अद्यापि पठितुं बोद्धुं शक्नुमः यदि वयं संस्कृतंजानीमः। अद्य अस्माभिः निर्मितं साहित्यं सहस्रवर्षोत्तरमपि जनाः पठितुं शक्ष्यन्ति यदि वयं संस्कृतेन लेखनं कुर्मः। अतः विश्वस्मिन्विश्वे संस्कृतमेव सर्वश्रेष्ठा भाषा। संस्कृतशिक्षया संस्कृतशब्दानाम् उच्चारणमात्रं जातिः गौरवान्विता शक्तिभृता च भवति। भारते यःसंस्कृतं जानाति तं विरुद्ध्य न कोऽपि वक्तुं शक्नोति। धर्मरहस्यं काव्यरहस्यं दर्शनरहस्यं च अस्यां भाषायां निबद्धमस्ति। यो भाषांजानाति तस्य पुरः ज्ञानभाण्डार उद्वाटितः तिष्ठति। न केवलमेतावन्मात्रम्। स्वामी विवेकानन्दः उक्तवान् - निम्नजातीयान् वदामि -युष्माकम् अवस्थायाः उन्नतिसाधनस्य एकमात्रोपायः संस्कृतभाषाशिक्षणम्।समाजे जातिभेदस्य नाशोऽपि संस्कृताध्ययनेन भवेत्।अतः न केवलम् उच्चजातीनाम् कृते अपि तु सर्वेषां कृते संस्कृतम् अत्यन्तम् उपकारकम् अस्ति। जगति प्रायः सर्वाः भाषाः संस्कृतभाषात एव समुद्रूताः। सर्वासामपि मूलम् इयं भाषा। भारतस्य प्राचिनेतिहासस्यअध्ययनमपि दैशिका दैदेशिकाः च विद्वांसः चिकीर्षन्ति। परन्तु संस्कृतभाषाज्ञानं विना पङ्गुवत् ते भवन्ति।भाषा राज्यनिर्माणकाले राज्यभेदानां कारणम् अभवत्। देशे विभाजनस्य कारणं प्रादेशिकभाषाः। परन्तु संस्कृतम् राषटैक्यस्य कारणमस्ति। बौद्धानां जैनानां हिन्दूनां च मूलग्रन्थाः, नैके दार्शनिकग्रन्थाः, काव्यानि अस्यामेव भाषायां सन्ति। अतः इयं केवलंकस्यचित् एकस्य धर्मस्य भाषा इति वचनं मूर्खजल्पनम्।काणादं पाणिनीयं च सर्वशास्नोपकारकम् इति प्राचिनोक्तिः। अर्थात् आन्वीक्षिकी विद्या (न्यायशास्त्रम्), पाणिनीयं व्याकरणम्अन्येषां सर्वेषामपि शस्त्राणाम् उपकारकमस्ति। अतः संस्कृते यां कामपि शाखां पिपठिषुः न्यायं व्याकरणं च नूनं पठेत्। अतःसंस्कृतजिज्ञासूनां कृते व्याकरणस्य आत्यन्तिकीम् उपयोगिताम् अभिलक्ष्य इदं व्याकरणम् पाठ्यविषयत्वेन निर्धारितमस्ति।महर्षिः पतञ्जलिः अभ्युपगच्छति यत् संस्कृतव्याकरणज्ञानपूर्वकम् यदि संस्कृतभाषाप्रयोगः क्रियते तर्हि प्रयोगकर्ता पुण्यंलभते। अयमपि व्याकरणाध्ययनस्य लाभोऽस्ति। अथापि व्याकरणम् अध्येयम्।भाषया भावविनिमयकाले क्वचिदपि त्रुटिः भवति चेत् विघ्नः अपि भवितुमर्हति। शत्रवो मित्राणि भवितुमर्हन्ति, मित्राणिशत्रवो भवितुमर्हन्ति। अतः भाषाया अनन्यसाधारणं गुरुत्वमस्ति एव। तथाहि सुभाषितम् -यद्यपि बहुनाधीषे तथापि पठ पुत्र व्याकरणम्।स्वजनः श्वजनो माभूत् सकलं शकलं सकृत् शकृत्॥

Secondary : Veda Adhyayan (245)

0

भारतीयदर्शनस्य संस्कृतसाहित्यस्य प्रादेशिकभाषीयसाहित्यस्य च समग्रं वाङ्मयम् वृक्श्तुल्यम्। तस्य विस्तरः महान अस्ति। बद्धमूलः अयं वृक्शः अतः एव महान् वर्तते, सनातनः वर्तते, चिरञ्जीवी अपि वर्तते। एतस्य वृक्शस्य मूलम् अपरिवर्तनीयम् अस्ति। परन्तु नूतनं पल्लवम्, नूतनानि पुष्पाणि, नूतनानि फलानि च नित्यं जायन्ते। किं तत् मूलम् इति स्वाभाविकीं जिग्यासां देशविदेशेषु जनाः कुर्वन्ति। यः कोऽपि तत्र प्रयत्नपरः भवति सः सुफलं लभते एव। सः चिराय कृतार्थो भवति, कृतकृत्यः च भवति। किं तत् मूलम्। कः तस्य बोद्धा , का तस्य शाखा, कानि वा पुष्पाणि फलानि च। का तस्य छाया। कः तस्य सौरभः। के उपभोक्तारः। कतिविधाः ते सन्ति इति ईदृशं वैचित्र्यम् अस्य विषयस्य विषयः। परन्तु तस्य वृक्शस्य मूलं किम्। समग्रस्यापि अस्य विषयस्य तु उपन्यासः नैव सम्भवति। तथापि छात्राः यदि इतः किञ्चिदपि ग्यातुं शक्नुयुः तर्हि अस्माकं प्रयत्नः सफलः इति मन्यामहे। भारतीयसमाजस्य मनोरञ्जनं जीवनं वैनन्दिनव्यवहारः धर्माचरणम् आध्यात्मिकता इति समग्रस्य मूलम् गौरवशाली वेदः एव। भारतीयचिन्तने वैदिकवाङ्मयस्य वैशिष्टयं सुविदतं समेषां वेदितवेदितव्यानाम्। वैदिकवाङ्मयस्य विभूतिः वास्तविकी वर्तते। इदं वाङ्मयं प्राचीनम्, समग्रपृथिवीव्यापि, अस्य परिमाणं विशालम् , अस्य वैभवं निरतिशयम् , अस्य सौन्दर्यगुणः अनन्यतुल्यः। महत् मौलिकं पुरातनं च इदं वाङ्मयम्। अत एव तत्र अस्माकम् अभिनिवेशः प्रवृत्तिः जिग्यासा श्रद्धा च वर्तन्ते। न केवलम् एतावन्मात्रम्। अन्यानि अपि निमित्तानि वैदिकवाङ्मयस्य अध्ययने विद्मार्थिनां कृते विशिषटाम् अभिरुचिं जनयन्ति। वेदस्य सम्यक् ग्यानस्य अभावे नैके धर्मसम्प्रदायाः मतानि आचाराः च प्रवर्तन्ते येषां प्रतिपाद्यं दुषटं शास्रविरुद्ध च वर्तते। समाजः धर्मविषये अत्यन्तम् अन्धश्रद्धालुः भवति। अन्धश्रद्धानिवारणायापि वेदस्याध्ययनं नितान्तम् आवश्यकम्। विग्यानस्याध्ययनम् उदपूरणाय। जीवनयात्रानिर्वाहाय। परन्तु जीवः कुतः आयाति, कुत्र गच्छति, तस्य सुखदुःखादीनां कारणानि कानि। इह लोकः परलोकः अस्ति वा न वा। पुनर्जन्म अस्ति वा न वा। यदि स्यात् तर्हि मर्त्येन​ किमपि कर्तव्यं न वा इति अयं समग्रो विषयः न विग्यानाधीनः। अयं तु धर्मधीनः। तस्यैव समग्रस्य धर्मस्य मूलं वेदः। अतः जीविकार्थम् विग्यानम् सुखदुःखनिर्णयाय इहपरलोकयात्रायै च वेदः इति सुष्ठु विभागः भवति। अतः वेदाध्ययनं सर्वेरपि सुतराम् कर्तव्यमेव।

Sr.Secondary : Chemistry (313)

0

According to present scheme of school education at Senior Secondary stage, chemistry emerges out as a separate discipline. The present chemistry course has been developed basically around the themes: Why do chemical reactions occur? What is the quantitative relationship among reacting constituents in a chemical reaction? How far and how fast will a chemical reaction proceed under a given set of conditions? Can we predict whether a chemical reaction will occur or not? What is the relation between the structure of a chemical substance and its functions/properties? In what way is a chemical reaction relevant for getting new types of substances and materials for daily life and chemical industries? Some interdisciplinary aspects have also been provided to make the course more meaningful and functional. This Chemistry Course has three parts, I and II consist of theory portion and part III is a practical manual. Part I and II of theory portion has eight modules. Part-I consists of five modules namely as : Some basic concepts of chemistry, Atomic Structure and Chemical Bonding, States of matter, Chemical Energetics, and Chemical Dynamics. Part-II consists of three modules namely: Chemistry of Elements, Chemistry of Organic Compounds, and Chemistry in Everyday Life. Each module is further divided into different lessons. Course Overview Module I Some Basic Concepts of Chemistry Alloted Marks: 04 1. Atoms, Molecules and Chemical Arithmetic Module II Atomic Structure and Chemical Bonding Alloted Marks: 10 2. Atomic Structure 3. Periodic Table and Periodicity in Properties 4. Chemical Bonding Module III States of Matter Alloted Marks: 08 5. The Gaseous State and Liquid State 6. The Solid State 7. Solutions 8. Colloids Module IV Chemical Energetics Alloted Marks: 06 09. Chemical Thermodynamics 10. Spontaneity of Chemical Reactions Module V Chemical Dynamics Alloted Marks: 12 11. Chemical Equilibrium 12. Ionic Equilibrium 13. Electrochemistry 14. Chemical Kinetics 15. Adsorption and Catalysis Module VI Chemistry of Elements Alloted Marks: 18 16. Occurrence and Extraction of Metals 17. Hydrogen and s-Block Elements 18. General Characteristics of the p-block Elements 19. p-block Elements and their Compounds – I 20. p-block Elements and their Compounds - II 21. d-Block and f-Block Elements 22. Coordination Compounds Module VII Chemistry of Organic Compounds Alloted Marks: 18 23. Nomenclature and General Principles 24. Hydrocarbons 25. Compounds of Carbon Containing Halogens (Haloalkanes and Haloarenes) 26. Alcohols, Phenols and Ethers 27. Aldehydes, Ketones and Carboxylic Acids 28. Compounds of Carbon Containing Nitrogen 29. Biomolecules Module VIII Chemistry in Everyday Life Alloted Marks: 04 30. Drugs and Medicines 31. Soaps, Detergents and Polymers 32. Environmental Chemistry Total Marks : 80 CURRICULUM FOR PRACTICAL WORKIN CHEMISTRY 1. Basic Laboratory Techniques 2. Characterization of Chemical substances 3. Preparation of dilute solutions 4. Experiment related to pH change 5. Surface Chemistry 6. Electrochemistry 7. Thermochemistry 8. Chemical Equilibrium 9. Chemical Kinetics 10. Preparation of Inorganic Compounds 11. Preparation of Organic Compounds 12. Chromatography 13. Detection of Elements 14. Characteristic Tests for cabohydrates; fats andproteins and their detection 15. Volumetric Analysis (Quantitative analysis) 16. Qualitative Analysis SCHEME OF PRACTICAL EXAMINATION There will be a practical examination of 20 marks and 3 hours duration. The distribution of marks is as follows. 1. Salt Analysis Alloted Marks: 4 (one cation + one anion) 2. Volumetric Analysis Alloted Marks: 6 (i) write-up in which student may be askedto write brief method, indicator, equation, end point. (ii) Set-up of experiment (iii) Results 3. (i) Detection of elements in an organic compound Alloted Marks: 4 (ii) Detection of functional group OR Setting up of one experiment from experiments at serial number 2 to 10, 12 and 13. 4. Viva-voce Alloted Marks: 3 5. Record book Alloted Marks: 3 TotalMarks: 20 CAREER OPPORTUNITIES AFTER STUDYING CHEMISTRY Chemical sciences (Chemistry) offer access to a wide range of careers. Chemistry is the study of substances, their makeup and applications. In fact it is the study of all materials and is vital to every aspect of our lives. Organic Chemistry, Inorganic Chemistry, Analytical chemistry and Biochemistry are the main branches of chemistry. The career options in chemistry are practically endless! However, employment options depend on how far the education, training and experience taken. A chemistry or biochemistry degree can lead to career paths in professions such as medicine, pharmacology, agriculture, chemical engineering, forensic science, etc. Some of the Important career opportunities after studying chemistry at senior secondary level is as Career opportunities in Petrochemical and Pharmaceutical industries Analytical chemist Clinical biochemist Forensic scientist Chemical development engineer Scientific journalist Toxicologist Teacher/Professor Quality controller Laboratory assistant Research associate/ Research assistant Career opportunities in Plastics and Polymer Industry Career opportunities in Textile Industry Biochemistry Biotechnology.

Secondary : Accountancy (224)

0

This course will help the learners to understand the basic concepts in accounting.The course enables the learner to understand the rules of debit and credit.After studying this course,the learners will develop the skill to prepare journal,other subsidiary books,trial balance and financial statements.During the course,learners will also get an idea of computers in accounting.

Secondary : Bhartiya Darshan (247)

0

सर्वेऽपि जन्तव इष्टं लब्धुम् इच्छन्ति। अनिष्टं परिहर्तुम् इच्छन्ति। सुखम् इष्टम् दुःखं हि अनिष्टम्। अत एव सुखस्य उपायः अपि इष्टः। दुःखस्य उपायः अपि अनिष्टः। तत्र सुखं दिृविधम्। नित्यम् अनित्यं च। नित्यं सुखम् आत्मसुखम्। तत् जन्यम् नास्ति। न केनापि कारणेन तत् सुखम् उत्पधते। तत् सुखम् तु आत्मस्वभावः एव।अनित्यम सुखम जन्यम अस्ति। तस्य किमपि कारणम अस्ति। अनित्यसुखस्य कारणम हि धर्म:। धर्मं विना सुखम नैव भवति। धर्मोऽपि जन्य: अस्ति। वेदविहितयागादि: धर्म:। तधागादिजन्य: पुण्याख्य: अदृष्ट्विशेषो वा धर्म:। धर्म: अन्त:करणे विद्यमान: कश्चित गुणविशेष:।

Secondary : Sanskrit (209)

0

संस्कृतभाषा विश्वस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति। अस्यां भाषायां ज्ञान-विज्ञानयोः अनेके ग्रंथाः लिखिताः;ये आधुनिकस्य विज्ञानस्यापि अध्ययने सहायकाः सन्ति। न केवलं भारतस्य सर्वासु भाषासु अस्याः प्रभावः स्पष्टतया दृश्यते अपितु‘अवेस्ता’आदि वैदेशिकभाषास्वपि वर्तते। अतएव इमां भाषां ज्ञात्वा वयं अन्याः भाषाः अपि सारल्येन ज्ञातुं शक्नुमः। नवशब्दनिर्माणे अस्याः भाषायाः सामर्थ्यमनुपमम् वर्तते। संस्कृतभाषायाः अध्ययनेन वयं भारतस्य प्राचीनतमां संस्कृतिम् अपि ज्ञातुं शक्नुमः। एषः पाठ्यक्रमः सम्प्रेषण-आधरितोSस्ति। एषः माध्यमिक-स्तरीयछात्राणां मार्गदर्शनार्थं निर्मितोSस्ति। अनेन छात्राः संस्कृतभाषायां निहितनैतिकमूल्यैः अपि परिचिताः भविष्यन्ति स्वजीवने च तानि धरयितुं समर्थाः भविष्यन्ति। राष्ट्रनिर्माणेSपि ते अधिकाधिकं सहायकाः भविष्यन्ति।

Sr.Secondary : Accountancy (320)

0

Accounting as a language of business is gaining importance in the fast changing economic scenario, liberalization and globalization being the primary causes for such change. This course in Accountancy provides a firm foundation in basic accounting concept sand also acquaints learners with changes in methodology concerning particular aspects of the subject. The Course flows from developing basic understanding of the nature and purpose of accounting information to computerized accounting to orient learners to the basic knowledge of computers in the business world. The course is divided into 7 modules. The first module on Basic Accounting emphasizes on recording transactions in books of accounts while the second module of Trial Balance and Computers explains about the pre work done for perfect financial statements. The third module in Financial Statements of profit & Not for Profit organizations explains the preparation of financial statements by various organizations. The fourth module in Partnership Accounts explains how various types of accounts are maintained by Partnership firms under various situations. The fifth module in Accounting for Shares and Debentures orients learners of raising capital issuing shares and debentures by companies. The sixth module in Analysis of Financial Statements explains analysis of financial information of business to take corrective future measures while the seventh module in Application of Computer in Financial Accounting orients learners with accounting with the help of computers. This course will prepare learners to logically analyse, evaluate and respond to the changes which effect business transactions providing a firm base for higher education as well as sharpening skills for preparing for self-employment.

Secondary : Sanskrit Sahitya (248)

0

संस्कृते काव्यसम्पत्तिः सागरवत् अपारा अमूल्या च वर्तते। तत्र अस्माकं सनातनग्यानराशिः तदात्मकं जीवनं च प्रतिबिम्बितंवर्तते। कवीनां काव्यानाम् अलङ्कारशास्त्रस्य च अध्ययने छात्रस्य भूमिका अपेक्षिता। काव्यराशेः मूलं स्वरूपं वेदे एव दृश्यते।साहित्यस्य प्रवेशार्थ वेदादिवाङ्मयस्य परिचयः आवश्यकः अस्ति। अपि च वेदेन उपदिश्टं तत्त्वमेव काव्येन प्रकटीक्रियते। वेदस्तुषडङ्गसहितः अस्ति। अतः वेदस्य षडङ्गानाञ्च परिचयः अपि आवश्यकः। वेदकाव्ययोः मध्यवर्ति पुराणसाहित्यम्। तस्मात्पुराणस्यापि सामान्यपरिचयः आवश्यकः। स च अत्र अस्ति। एवं वेदस्य पुराणस्य च परिचयं प्राप्य काव्यस्य प्रवेशः भवति।संस्कृतिर्नाम सुपरिषकृता जीवनपद्धतिः यया क्रमशः आत्मोद्धारः सिद्ध्यति। भारतीयसनातनसंस्कृतिः चतुर्भिः पुरुषार्थैःपरिकल्पिता वर्तते। धर्मः अर्थः कामः मोक्षः इति चत्वारः पुरुषार्थाः। कामो नाम लौकिकजीवनसन्तृप्तिः सुखं वा। अर्थो नामतादृशसुखलाभार्थम् अपेक्षितानि वस्त्र-आहार-धन-क्षेत्रादीनि जीवनसाधनानि। धर्मो नाम अर्थानामर्जने तद्वारा सुखलाभे शास्त्रोक्तःनियमविशेषः। मोक्षः अनन्तः शाश्वतानन्दः। एतेषां विवेके वेदः परमं प्रमाणम्।कवेः कर्म काव्यम् इति आलङ्कारिका वदन्ति। तच्च रमणीयं शब्दार्थयुगलम् ,रसात्मकं वाक्यम् इत्यपि अन्यान्यविद्वांसःवदन्ति। अस्मत्परम्परायां जीवनविवेकाय शास्त्रमार्गः इव कव्यमार्गोऽपि अतीव आदृतो वर्तते।वेदः प्रभुसम्मितः इत्युच्यते। पुराणं मित्रसम्मितम् उत्युच्यते। काव्यं हि कान्तासम्मितं भवति। कान्तासम्मितं नामकान्तासदृशम् इत्यर्थः। कान्ता नाम प्रिया भार्या इत्यर्थः। (यदा) लोके साध्वीं कुशलां च कान्तां किमपि जिग्यासमानः पृच्छति। तदासा साक्षात् अभिप्रायवाचकं वाक्यं परित्यजति। ततः स्मित-कटाक्ष-मुखावनमनादिचेषटाविशेषपुरःसरं परोक्षतः स्वाभिप्रायसूचकैःवचनैः अभिमतार्थं ग्यापयन्ती तत्र कान्तं प्रवर्तयति। यथा किम् आम्रफलम् आस्वादयसि उत द्राक्षाफलम् इति कान्तः कान्तां पृच्छति।तदा आम्रफलमास्वादयामि इति साक्षात् न वदति। आम्रफलं मधुरं परिमलयुक्त्तं विविधवर्णरजितं भवति इति वदति। तेन एतदेव उक्तंभवति यत् अहम् आम्रफलम् आस्वादयितुमिच्छामि इति। एवं कान्तानां यथा परोक्षतः स्वाभिप्रायाभिव्यञनशैली वचने भवति तथाकाव्यस्यापि भवति। अतः काव्यं कान्तासम्मितम् इति प्रसिदध्म्। कान्तावचनं यथा सरसं मननोहरं भवति तथा काव्यमपि सरसरमणीयं भवति येन सहृदयहृदयम् आकृषटं भवति। एतस्मात् कारणात् वेदात् पुराणात् च विलक्षणं भवति।ईदृशनां काव्यानाम्, कवीनाम्, काव्यशास्त्रस्य च परिचयः छात्राणाम् भवतु इति धिया संस्कृतसाहित्यम् नाम पत्रं पठ्यत्वेनयोज्यते। (Communications Skill) भावविनिमयकौशलम् पुरा अद्यापि च गुरुत्वम् आवहति। स्वाभिप्रायः कथं साक्षात् परोक्षतःवा प्रकटयितुं शक्यः इति काव्यात् ज्ञायते। इत्थं काव्याध्ययनस्य बहूनि प्रयोजनानि सन्तीति औचित्यम् आवहति यद् सर्वश्रेष्ठानांकवीनाम् काव्यानि पठनीयानि इति।

Secondary : Data Entry Operations (229)

0

Data Entry Operations is an introductory course provides students with the opportunity to practice using computer, operating systems, documents, spreadsheets and presentation. In this subject studentwill learn about word processing which helps them to format their document and merge their document with data. Also student will learn about spreadsheet which helps them to analyse their data and presentation software helps them to present their views or ideas to audience.

Vocational : Panchkarma Assistant

0

यहकोर्सछात्रकोकौशल औरशिक्षाप्रधान करेगाताकि छात्र स्वयं नियोक्ता प्राप्तकर सकें।पाठ्यक्रम को पूरा करने के पश्चात,बिस्तरपर पड़ें रोगियों को घर पर ही उपचार उपलब्ध कराकर स्व: रोजगार प्राप्त कर पाएगा।•पंचकर्मा चिकित्‍सालय•आयुर्वेदिक हस्‍पताल•आयुर्वेदिक आहार केन्‍द्र•आयुर्वेदिक हर्बल नर्सरी•आयुर्वेदिक हर्बल नर्सरी•जीवन शैली केन्‍द्र स्‍वास्‍थ्‍य केन्‍द्र•स्‍वास्‍थ्‍य स्‍पा तथा रिसोर्ट•आयुर्वेदिक कॉस्‍मेंटिक क्‍लीनिक•आदि में सहायक के रूप में कार्य कर सकते है।

Vocational : Community Health

0

कार्यक्रम के विषय में सामुदायिक स्वास्थ्य मूक्स प्रोग्राम स्वास्थ्य एवं चिकित्सीय दृष्टि से महत्वपूर्ण पाठ्यक्रम है। आपातकालीन स्थितियों (जैसे – अचानक सड़क दुर्घटना, जलना, पानी में डूबना, घरेलू मशीनों व उपकरणों से चोट लग जाना, खून बहना, रात्रि में तेज पेट दर्द या तेज बुखार हो जाना, या किसी गर्भवती महिला के लेवर पेन शुरू हो जाना, करंट लगना, प्राकृतिक आपदा आदि) हमें तुरंत डॉक्टर और हॉस्पिटल की याद आती है, जो अक्सर वहाँ आसपास नहीं होते और रोगी को तत्काल प्राथमिक उपचार की आवश्यकता होती है, उस समय ऐसे कुशल स्वास्थ्य कर्मी अथवा स्वास्थ्य कार्यकर्ता की आवश्यकता होती है, जो रोगी को धैर्य बंधा, तत्काल प्राथमिक उपचार दे सके, एंबुलेंस आदि की व्यवस्था कर सके और रोगी की स्थिति के अनुसार, उसे प्राथमिक स्वास्थ्य केंद्र (पीएचसी) या अन्य संबन्धित हॉस्पिटल को रेफर कर सके। ये कुशल प्रशिक्षित स्वास्थ्य कर्मी अथवा स्वास्थ्य कार्यकर्ता रोगी एवं डॉक्टर के बीच एक महत्वपूर्ण कड़ी हैं, और प्राकृतिक आपदा व आपातकालीन परिस्थतियों में जीवन रक्षक की तरह कार्य करते हैं। सामुदायिक स्वास्थ्य कार्यक्रम एक ऐसा ही कार्यक्रम है जो, आपातकालीन स्थितियों में प्राथमिक चिकित्सा व उचित प्रबंधन का प्रशिक्षण प्रदान करता है साथ ही मातृत्व एवं बाल स्वास्थ्य देखभाल, रोगों से बचाव, राष्ट्रीय स्वास्थ्य कार्यक्रम, परिवार कल्याण आदि संबन्धित कौशल प्रदान कर प्रशिक्षणार्थी को सक्षम बनाता है। पाठ्यक्रम में तीन विषय सम्मिलित हैं: विषय-1 आधारभूत जीव विज्ञान, विषय-2 मातृत्व एवं बाल स्वास्थ्य की देखभाल और विषय-3 रोगों व आपातकालीन स्थितियों में निवारण एवं प्रबंधन। इसमें उपचार के क्षेत्र की तकनीक को आप समझेंगे। आपातकालीन चिकित्सा के अनुप्रयोग एवं प्रबंधन में कुशलता हेतु आपको संबन्धित केन्द्रों पर अभ्यास करना होगा ताकि आप एक बेहतर और कुशल स्वास्थ्य कर्मी बन सकें। और व्यावहारिक प्रशिक्षण प्राप्त कर स्वास्थ्य कार्यकर्ता के रूप में काम कर सकें।

Vocational : Beauty Therapy

0

आज कल के आधुनिक समाज में हम सभी अपने सौन्‍दर्य को लेकर अधिक जागरूक हो गये है। ब्‍यूटी पार्लर्स, सैलोन, स्‍पा इत्‍यादि जाने वाले लोगों में लगातार बढोतरी हो रही है, जिससे सौंदर्य के क्षेत्र में रोजगार के अवसर भी बढ़ रहें है। एनएसडीए की एक रिपोर्ट के अनुसार इस क्षेत्र में 20% की दर से सालाना बढोतरी हो रही है, इसलिए व्‍यावसायिक प्रशिक्षित स्‍टॉफ की आवश्‍यकता भी बढ़ रही है। सौन्‍दर्य सेवाओं का लाभ उठाने वाले लोगों की संख्‍या में आश्‍चर्यजनक बढ़ोत्‍तरी हुई है। मूलभूत सौन्‍दर्य सेवाएं, हेयर ड्रेसिगं इत्‍यादि आजकल महिलाओं की रोजमर्रा की आवश्‍यकता बन गई है। खास बात यह है कि अब पुरूष भी सौन्‍दर्य सेवाओं का लाभ उठा रहे है जिससे पुरूषों के लिए भी इस क्षेत्र में रोजगार के अनेकों द्वारा खुल गये हैं।सौन्‍दर्य एक ऐसा क्षेत्र है जिसमें आपकी रचनात्‍मकता एवं मौलिकता के लिए अपार संभावनाएं निहित है। ‘सौन्‍दर्य उपचार’ के इस पाठ्यक्रम से आपमें दुसरों को सुन्‍दर और आत्‍मविश्‍वास से भरपूर बनाने की क्षमता का विकास होगा। एक असिसटेंट ब्‍यूटी थेरेपिस्‍ट से यह आशा की जाती है कि उन्‍हें एक ब्‍यूटी सैलोन में दिये जाने वाले विभिन्‍न सौन्‍दर्य उपचारों, उपकरणों, औजारों एवं सामान की जानकारी होगी। हमारा यह ‘सौन्‍दर्य उपचार’ का पाठ्क्रम आपको इन सभी के विषय में संपूर्ण जानकारी प्रदान करेगा। इस पाठ्क्रम में आप त्‍वचा के बुनियादी उपचारों, अनचाहे बालों को हटाने की विधियों, मैनीक्‍योर, पैडीक्‍योर, त्‍वचा एवं केश संबंधी सेवाओं तथा मेकअप की कला के बारे में सीखेंगे। इस पाठ्यक्रम को कर के आप पार्लर में असिसटेंट ब्‍यूटीशन के तौर पर कार्य कर सकते है। यदि आपका रूझान किसी एक क्षेत्र में ज्‍यादा है तो आप उसी क्षेत्र में अपना कैरियर बना सकते है। जैसे आप नेलआर्ट के लिए अलग से सैलोन स्‍थापित कर सकते है, हेयर स्‍टाइलिस्‍ट या मेकअप आर्टेस्‍ट बन सकते है। आप इस पाठ्क्रम का चुनाव खुद को निखारने व आकर्षक बनाने के लिए भी कर सकते है। यदि आपके पास अपना व्‍यवसाय खोलने के लिए पर्याप्‍त पूंजी नहीं है तो भी आप मोबाइल पार्लर्स के माध्‍यम से फोन पर अपॉइंटमेंट लेकर क्‍लांइट के घर जा कर काम कर सकते है। इस व्‍यवसाय को बढ़ाने की कोई सीमा नहीं है, इसे आप उच्‍चतम स्‍तर तक ले जा सकते हैं।

Vocational :Yoga Teaching' Training Programme

0

'योग शिक्षक प्रशिक्षण कार्यक्रम' योग विज्ञान के क्षेत्र में एक महत्वपूर्ण पाठ्यक्रम है। जो लोग योग के क्षेत्र में रुचि रखते हैं या कार्य कर रहे हैं और 'योग शिक्षक' बनने के इच्छुक हैं, उन सभी लोगों को ध्यान में रखते हुए इस पाठ्यक्रम को विकसित किया गया है। यह पाठ्यक्रम यौगिक अभ्यास और योग शिक्षा का गहन ज्ञान प्रदान करता है। भारतीय नागरिकों के साथ - साथ विदेशी नागरिक भी इस पाठ्यक्रम में प्रवेश ले सकते हैं। भारतीय ज्ञान परम्परा में योग का बहुत महत्व है। प्राचीनकाल से ही योग हमारी जीवन शैली में समाहित रहा है। योग स्वस्थ जीवन जीने की कला है जो मन एवं शरीर के बीच सामञ्जस्य स्थापित करता है। योग अनुशासन का भी विज्ञान है जो शरीर, मन तथा आत्मशक्ति का सर्वांगीण विकास करता है। आज स्वस्थ एवं चुस्त-दुरुस्त रहने की दृष्टि से योग, सभी को अपनी ओर आकृषित कर रहा है अत: समाज में योग शिक्षा की विषेशरूप से मांग है।

Secondary : Psychology (222)

0

The study of psychology deals with important aspects of human behavior and mental processes.The study of psychology is significant to one’s personal growth and development and facilitates the process of social development. The way we think, feel and behave with the people and world around us influence our adjustment. The psychology course enables learners to understand the complexmental processes that govern human behavior.The course offers an opportunity for learners to analyse the nature of psychology andthe range of behaviors and mental processes. The course highlights on basic psychological processes, human development and social psychological process.You will also be able to learn about health and well being, work life and environmentalconcerns as well as the significance of psychology to understand the world of work. The course also introduces the learners to the concept of Yoga and its significance in day to day life.In all its essence the course collectively enables you to understand yourself and others around you to have a healthy life.

Sr.Secondary : History (315)

0

History revolves round the story of Human civilization through the ages. It is not just the history of kings or emperors but its subject matter is very vast ranging from political aspect to social ,economic, religious, cultural aspects of human civilization. Ancient influences have helped spawn variant interpretations of the nature of history which have evolved over the centuries and continue to change today. The modern study of history is wide-ranging, and includes the study of specific regions and the study of certain topical or thematically elements of historical investigation.