Momarundu’ỹ oikóva ha oiko’ỹva jehecha añetépa COVID-19 aja América Latina ha el Caribe-pe

Heta mba’e reikuaáta Arandupapapy jehecha añetépa rehegua ko mbo’epýpe. Koichagua marandu myasãi ñembiasa reikuaáta irundy arapokõi pukukuépe, tekoteite oikóva (COVID-19 rehegua ha jeiporavópe) oñemoḡuahẽta ndéve tembiporu ha katupyry mba’asy guasu aja ikatu haḡua eguerovioka’ỹ marandurei avei reikuaáta Código ha Principios Red Internacional de Verificación de Datos (International Fact-Checking Network, IFCN) rehegua, Reguerekóta ta’ãngañemombe’upaha oñemboguatáva oñemboajévo jegueroviaka’ỹ oikóva ñande jere ha arapy javeve.

Vore Ñepyrũha

- Jahecháta ko pehẽngueme:

• Fact-Checking, Debunking ha verificatión mba’épepa ojoavy. Fake news mba’érepa ndaja’éiva’erã
• Arandupapapy jehecha añetépa araka’e ha mba’éichapa oñepyrũ

Pehẽngue 1: Arandupapapy jehecha añetépape ñepyrũ

Ñahesa’ỹijo Arandupapapy jehecha añetépa ha ñañomongeta umi ñemo’ãkuaapy rehe

- Kóva ryepýpe oĩta :

• IFCN mba’épa, mba’eichaitépa ojoavy omoakãva
• Fact-checkers tuichavéva oĩva América Latina ha el Caribe-pe
• Ñomongeta mbykymi America Latina verificadores-ndi mba’e mba’épa oguerekóva hembiaporã

Pehẽngue 2: Mba’éicha amoñepyrũta Arandupapapy jehecha añetépa

Código de Principios de IFCN mbo’epy ñamohupy’ũta ha jahecháta mba’éicha ikatu jaiporu porã

- Kóva ryepýpe oĩta:

• Mba’éicha ikatu haperekokuaaty jajapo
• Mba’éicha ikatu hesakã hepy ha iña’ẽmbére
• Mba’éicha ikatu oñemyatyrõ porã
• Mba’éicha ikatu japia tape karẽgui
• Ñe’ẽjovake mokõi térã hetave America Latina verificadores-ndi

Pehẽngue 3: COVID-19 ñemboguata mba’asy guasuvai pukukue árateepe

Tembiporu jeporu mbo’e verificadores mba’e, oiporúva ojuhu ñembohory térã omojegueroviaka’ỹ haḡua

- Kóva ryepýpe oĩta:

• Tembiporu reiguávare Portal check, CrowdTangle. Tweet Deck ha ambuére ejevale, ani embotuicha umi japu, ikatu haḡua yvypóra oporombotavyséva opyta vai
• Oĩ po tembiporu jahechávo añetépa umi ta’ãnga térã ta’ãngamýi ha ambue ojehechávo Arandupapapy jehecha añetépa
• Jeporavo rehegua
• COVID-19 rehegua

Pehẽngue 4: Apoukapy jeporupa iporãve momarandu’ỹ ḡuarã

Tetã ambuére mba’épa ojeporu ojejoko, oñemomichĩve haḡua jegueroviaka’ỹ ñemosarambi rome’ẽta: Mba’e léipa ojeporu Asia-pe (mba’éicha ikatu umi mba’e oipy’amongeta América Latina ruvichakuérape) tekombo’e europeo virujepyrukuaápe

- Kóva ryepýpe oĩta:

• IFCN oiporúva orairõ haḡua jegueroviaka’ỹ . Léi kuéra oñemboajéva India, Tailandia, Indonesia ha Malasia-pe ha mba’éichapa ko’áḡa ojehecha Brasil, Argentina ha ambuépe
• Techaukarã Finlandés ha Británico. Latino América retãnguérape mba’ére hasy virujepyrukuaa tekombo’erã. Mba’e ojejapo umi tetãme